W dzierganiu krąży wiele opowieści, które brzmią jak wiedza, a sprawdzone w źródłach okazują się legendami albo połową prawdy. Przy każdej opinii niżej mówimy, co jest potwierdzone, a co nie. Oznaczenia przy zdaniach pokazują, jak pewne jest dane stwierdzenie.
Mit pierwszy: wzory swetrów z Aran to herby rodów
Opowieść jest taka: na wyspach Aran każda rodzina miała własny wzór swetra, dzięki czemu można było rozpoznać utopionego rybaka. Wzory miały też mieć znaczenia, na przykład warkocz jako lina rybacka.
Według Piecework Magazine opowieść o rodzinnych wzorach jest mitem, a według Wikipedii dokumentacja historyczna nie zgadza się z tą mitologią.
Motyw rozpoznawania utopionego po oczkach pojawia się w sztuce „Jeźdźcy do morza" Johna Millingtona Synge'a, gdzie bohatera rozpoznaje się po oczkach spuszczonych w skarpetach, które zrobiła jego siostra. Wikipedia pisze, że opowieść o rybakach wydaje się z niej wywodzić.
Znaczenia ściegów zostały według Wikipedii dodane później, kiedy swetry stały się towarem. Wikipedia opisuje książkę Heinza Kiewe'a o świętej historii dziergania jako całkowicie zmyśloną.
Sweter z Aran nie jest starożytną tradycją. Według Piecework Magazine tradycyjny sweter z Aran jest „dość nowoczesny", a według Wikipedii pierwszy znany przykład pochodzi z lat trzydziestych XX wieku.
Wniosek: wzory z Aran są ładne i warto je robić, ale nie szukaj w nich zaszyfrowanych imion rodów. O historii dziergania w szerszym ujęciu przeczytasz w tekście o historii dziergania.
Mit drugi: wełna zawsze gryzie
Opinia: wełna drapie, więc nie da się jej nosić na skórze.
Według Woolmark swędzenie i kłucie pojawiają się, gdy grube włókna, o średnicy powyżej około 30 do 32 mikrometrów, uciskają skórę. To podrażnienie mechaniczne, a nie reakcja alergiczna.
Woolmark pisze, że komfort wełny zależy w dużej mierze od średnicy włókna i że cienka wełna merino jest z natury miękka dla skóry.
Woolmark stwierdza, że sama wełna nie jest alergenem, a alergia na nią jest mało prawdopodobna.
Granica około 30 do 32 mikrometrów to wartość podawana przez Woolmark. Nie sprawdzaliśmy, czy inne źródła podają taką samą. W razie podejrzenia alergii zapytaj lekarza.
Wniosek: nie każda wełna gryzie. Ta, która ma cienkie włókna, jest zwykle znośna dla skóry, a gruba wełna może gryźć. Szczegółowo opisujemy to w przewodniku po włóknach. Pamiętaj, że średnia grubość włókna nie mówi wszystkiego: ostateczny sprawdzian to dotknięcie robótki szyją lub przedramieniem.
Mit trzeci: akryl to zło
Opinia: akryl jest zły, bo jest sztuczny. To jest ocena, a nie fakt, więc zamiast niej zestawmy cechy.
Według Wikipedii akryl ma następujące zalety:
- jest lekki, miękki i ciepły, z wyglądem zbliżonym do wełny,
- można go prać w pralce i jest bardzo trwały w kolorze,
- nie filcuje się tak jak wełna.
Według tego samego źródła ma też wady:
- niektóre tkaniny z akrylu mogą się mechacić, choć istnieją odmiany o małym mechaceniu,
- jest mniej ciepły, gdy jest mokry,
- jest znacznie łatwiej palny niż włókna naturalne, a przy paleniu się topi,
- wymaga ciepła, żeby utrwalić kształt gotowej odzieży,
- przy praniu uwalnia drobne cząstki włókien, co opisano w badaniu uniwersytetu w Plymouth, o którym wspomina to źródło.
Wniosek: nie ma tu „dobra" i „zła", są kompromisy. Akryl bywa dobrym wyborem na rzeczy, które często się pierze, na przykład dla dzieci, a wełna na rzeczy, które mają grzać. O mechaceniu przeczytasz w tekście dlaczego sweter się mechaci, a o praniu w praniu wełny.
Jak sprawdzać takie opowieści
- Szukaj źródła pierwotnego. Jeśli opowieść ma tylko „ludzie mówią", to jest słaby dowód.
- Sprawdź, kto na tym zarabia. Opis, który sprzedaje włóczkę, nie jest bezstronny.
- Oddziel fakt od oceny. „Jest palny" można sprawdzić, „jest zły" nie.
Źródła
- Wikipedia, Aran knitting patterns
- Piecework Magazine, The Myth of the Aran Sweater
- The Woolmark Company, Is wool comfortable for sensitive skin?
- Wikipedia, Acrylic fiber
